Furðu lítil umræða hefur verið um langstærstu orkulind okkar Íslendinga, sem er sjávarorka. Þessi þögn var skiljanleg áður fyrr, meðan engin raunhæf tækni var þekkt til nýtingar, en mikil umskipti hafa orðið síðustu árin í þeim efnum; bæði varðandi ölduorku og sjávarfallaorku. Ölduorka virðist eiga nokkuð lengra í land, en allmargir sjávarfallahverflar eru farnir að framleiða raforku inn á neyslunet í tilraunaskyni. Nærtækt dæmi er í Færeyjum, en þar færir hið sænska Minesto stöðugt út kvíarnar. Orka úr færeyskum sundum er farin að streyma þar um rafveitur. Nær öll þróuð strandríki heims hafa mótað sér stefnu um nýtingu sinna sjávarorkuauðlinda og styðja með einum eða öðrum hætti við þróun sjávarorkutækni. Það er að segja; nær öll ríki önnur en Ísland. Hér ríkir að mestu fálæti og þöggun, þrátt fyrir að hér flæði gnægð orku víða við strendur. Alþingi samþykkti að vísu þingsályktun árið 2014 um rannsóknir á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku, en ráðuneyti orkumála stakk henni undir stól. Framkvæmdavaldið fer því ekki að einróma samþykktum Alþingis.
Vestfirðir eru sá landshluti sem líklega býr að mestu auðlindum sjávarfallaorku hérlendis. Þar eru straumharðar rastir við hvert annes; allt frá Stálfjalli vestur fyrir Látrabjarg og norður fyrir Hornbjarg. Eru þá ótalin straumhörð sund Breiðafjarðar. Sérfræðingar telja eðlilegast að fyrstu rannsóknir sjávarfalla verði hafnar í Látraröst, sem er öflugasta röst landsins og mjög hentug til virkjunar. Enn öflugri virkjanastaður er úti á Grænlandssundi, þar sem hinn botnlægi Austur-Grænlandsstraumur rennur stöðugt til suðurs og myndar langstærsta foss heims; 3,5 km að hæð. Sú gríðarmikla orkulind er innan íslenskrar efnahagslögsögu og mun vafalítið gegna miklu hlutverki í framtíðar-orkuöflun. Meira um það síðar, en lítum nánar á annnesjastrauma við Vestfirði:
Myndirnar sem hér fylgja eru teknar af spákorti sjávarfalla sem sjá má á vef Vegagerðarinnar og byggja á reiknilíkani. Fremri (bláleita) myndin sýnir suðurfall við Vestfirði kl. 14.00 hinn 29. apríl 2026, en hin myndin sýnir norðurfall kl. 20.00 sama dag. Blár litur sýnir lága sjávarstöðu en gulur og rauðleitur háa; örvar sýna stefnu og hraða straumsins. Þarna er straumhraðinn víða um og yfir 1 m/sek í hvora átt, en hann getur sumsstaðar farið um og yfir 2 m/sek. Fjórum sinnum á sólarhring verða fallaskipti og þá er engin orka á ferðinni. Sjávarfallaorka er því sveifluháð. En ólíkt vindorku eru sveiflurnar fyrirsjáanlegar og stöðugar; öldum saman. Auk þess er virkjunin að öllu leyti neðansjávar; ekkert á yfirborðinu; engin mengun og engin ógn við lífríki. Ýmsar þekktar leiðir eru til sveiflujöfnunar, aðrar en jöfnunarorka. T.d. er hagkvæmasta leiðin að nýta sjávarorku til hitunar vatns. Þannig væru Vestfirðir ekki lengur „kalt svæði“ heldur hitaveitusvæði, með stórauknum möguleika á hitatengdri atvinnustarfsemi s.s. gróðurhúsum og landeldi fisks. En hvað líður tækniþróun?
Þeir sjávarfallahverflar sem nú eru lengst komnir í þróun eru skrúfuhverflar, en þeir þurfa meiri straumhraða en finnanlegur er í vestfirskum annnesjaröstum. Hinsvegar hefur hérlendis verið unnið að þróun hverfla sem henta vel fyrir þennan straumhraða, á vegum Valorku ehf. Hinir íslensku hverflar eru mjög frábruðnir skrúfuhverflum og hafa langtum meiri getu til að safna hinni drefðu orku vestfirskra annnesjastrauma á hagkvæman hátt. Enginn hverfill með slíka eiginleika er kominn lengra í þróun. Sjálfur er ég Vestfirðingur að uppruna og því má segja að um vestfirska tækni sé að ræða.
Nánast öll raforkuframleiðsla landsins fer núna fram á eldvirkum svæðum landsins. Eitt stórgos gæti t.d. lamað alla orkuframleiðslu í Þjórsá; og þar með jöfnunarafl sem vindmyllur reiða sig á. Orkumestu sjávarfallasvæði landsins eru við Vestfirði og Austfirði; utan eldvirkra svæða. Nýting þeirra er því mikilvæg fyrir orkuöryggi landsins, ekki síður en umhverfisvernd.
Ég hvet Vestfirðinga til að huga betur að sjávarorkunýtingu en hingað til hefur verið gert. Nýlega var stofnaður umræðuvettvangur á facebook undir heitinu „Sjávarorka-áhugahópur“. Allir eru velkomnir í þann öfluga og sístækkandi hóp. Ekki er líklegt að stjórnvöld opni augun varðandi sjávarorkunýtingu fyrr en almennur áhugi vaknar. Skráning í hópinn og þátttaka í umræðum er ein leiðin til þess. Fleira má sjá um sjávarorku á nefndri facebook-síðu; og hér á vefnum valorka.is.